KARADENİZ ARKEOLOJİSİNİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Amasya İli Terziköy Kaplıcalarında, Hitit Ünivesitesinin Katkıları İle Antik Hamam Kazısı Yapıldı 11 Ocak 2017

Hitit Üniversitesi’nin, Karadeniz Bölgesi kültür ve arkeolojik değerlerinin araştırılmasına verdiği önem ve destek sayesinde, bölgenin zengin arkeolojik ve sanatsal değerlerini açığa çıkartan kazı ve araştırma çalışmaları hızla artmaktadır. Bu çalışmalardan birisi de, 4 Haziran- 31 Temmuz tarihleri arasında Amasya İlinde yapılan Antik Hamam Kazı çalışmasıdır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Amasya Müzesi Müdürü Celal Özdemir’in Başkanlığında ve Hitit Üniversitesi,  Karadeniz Arkeolojisi Araştırma, Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü ve Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Esra KESKİN ’de bilimsel danışmanlığındaki kazı ekibi Amasya İli, Merkez ilçe, Çivi Köyü Terziköy kaplıcalarında Antik Döneme ait hamamı açığa çıkartmak amacıyla başlamış olduğu kurtarma kazısını başarıyla tamamlamıştır. 49.054 m2’lik kazı alanı içerisinde Roma ve Bizans Dönemlerine ait hamam mimarisinin faklı bölümlerine ait duvar kalıntıları ve çok sayıda küçük buluntu ortaya çıkarılmıştır.

Terziköy Hamam yerleşkesi çok eski dönemlerden beri önemli bir güzergâhtır. Yerleşkeye yaklaşık 3 ile 2 km kuş uçumu mesafesinde Kavan Çayırı ve Ayvalı Pınar (Şerefter) I ve II Höyükleri yer almaktadır. Bölgedeki bu höyükler Kalkolitik Çağdan başlayıp özellikle Asur Ticaret Kolonileri ve Hitit Dönemlerinde iskân edilmiş yerleşmelerin bulunması, buranın antik çağ öncesinde de önemli yollardan biri olduğunu göstermektedir. Bölgenin Helenistik dönemde önemli yerleşmeleri olan Amasseia (Amasya) Kenti ile Zela (Tokat, Zile) Kenti yerleşmesi yol güzergâhı üzerinde kalan Terziköy Hamam yerleşkesinde termal suyun doğal cazibesi o dönemde de biliniyor olmalıdır.

Kazı çalışmaları neticesinde kaynak suyunun çıktığı yer tespit edilmiş ve su dağıtım şebekesinin nasıl işlediği belirlenmiştir.  Termal suyun çıktığı yer bir havuz olarak tasarlanmış ve burada toplanan su, kanallar vasıtasıyla hamamın diğer bölümlerine dağıtıldığı görülmüştür. Aynı zamanda termal suyun hamam çevresinde bulunan daha düşük kotlarda yer alan sivil yapılarda ısıtma ve banyo suyu olarak kullanıldığı anlaşılmıştır.

Antik Dönem hamamı içersinde, sıcak havanın dolaşımını sağlayan tuğladan örülmüş sütuncelerden oluşan hypocaust sistemi, dehlizi, kemerli yapısı ile sıcaklık bölümünü, yıkanma mekânları, suyun toplandığı havuz dikkat çekicidir.

Antik hamamın kemerli praefurnium (kanal yapısı) yapısı ve hemen yanında iki farklı dönemde kullanılan yuvarlak apsisli iki katlı caldarium (sıcaklık) bölümü ve yanında yer yer kaçak kazılarla tahrip edilmiş iri tuğla kırıklı horasan harçlı zemin döşemeli Apodyterium (soyunma yeri) bölümü açığa çıkarılmıştır. Apodyterium bölümü ile beş basamakla inilen termal havuz girişin ortasında oval planlı bir mekân yer almaktadır. Antik hamamın ana girişinin ve açığa çıkarılan sıcaklık mekânı duvarının yolun altından devam ettiği anlaşılmıştır. Oldukça büyük kemerli bir sıcak hava buharlı girişli praefurniuma sahip olan hamamın anıtsal boyutlu olduğu anlaşılmıştır. Hamımın caldarium ve diğer bölümlerinin tonozla örtülü olduğu kalın kütleli duvar kalınlarından ve duvarlardaki tonoz ayaklarından anlaşılmıştır.

Bölgede daha önce yapılmış mimari çalışmalar, yol yapımı çalışmaları ve kaçak kazılar sonucunda antik doku tahrip edilmiştir. 2012 yılında yapılan sondajlar neticesinde, kazı yapılan alanı güney ve güney batı yönünde sınırlandıran ihata duvarının Antik hamama ait mimari kalıntıların üzerine gelmesi, mimarinin ihata duvarının ve bitişiğindeki asfaltın altından mevcut köy yerleşkesi ve tarlalara doğru devam ettiğini göstermektedir.

2012 yılındaki kazı sezonunda açığa çıkarılan antik hamam ve çevresindeki yerleşmenin kalıntılarından, Terziköy Hamam yerleşkesinin yaklaşık 600 yıl boyunca Doğu Roma Dönemine iskân edilmiş olduğu, bu tarihten sonra yaşanan deprem veya bir savaş sonucu çıkan yangınla yapıların yıkıldığı ve bölgenin terk edildiği anlaşılmaktadır. Bu bölgenin Roma ve Doğu Roma dönemlerinde var olan antik kentin kuzey ve kuzeydoğu üst sınırlarını oluşturduğu, antik kentin diğer kısımlarının güney ve güneybatı yönlerinde aşağılara doğru yayılım gösterdiği kanaatine varılmıştır. Kazı alanı dışındaki kalan aşağı kısımlardaki tarlalar bulunduğu bölgelerde mozaik zeminli antik yapıların olabileceği göstermektedir.

Amasya Valisi Sayın Abdil Celil Öz, İl Özel İdaresi Genel Sekreteri Mustafa Bolat ve Kültür Turizm İl Müdürü Ahmet Kaya’da kazı yerini ziyaret ederek, incelemelerde bulunmuştur.  Amasya Valisi A. Celil Öz, açığa çıkan arkeolojik tarihi kalıntı ve buluntuların yerinde korunarak, gelecek kuşaklara aktarılmaları için korunması amacına yönelik çalışmalarında birlikte yürütülmesi gerektiğini ifade etmiştir.

Kazı Bilimsel Danışmanı Yrd. Doç. Dr. Esra Keskin,   Amasya Müzesi Müdürü Celal Özdemir’in başkanlığındaki kazı ekibinin  kazı çalışması neticesinde ortaya çıkan verilerin yayınlanması halinde Amasya İlinin kültür ve arkeolojisine önemli katkı sağlanacağı ve buna paralel olarak Karadeniz bölgesi termal turizm potansiyelinin de artacağı vurgulamıştır.